به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از خبرگزاری مهر، سرویس دین، حوزه و اندیشه، هانیه باباخانی: توانایی درک درد، پردازش آن و رسیدن به تعادل برای ادامه مسیر، همان چیزی است که در روانشناسی به تاب‌آوری معروف است. این رفتار که ناشی از خودآگاه و ناخودآگاه انسان است، فرایندی را ایجاد می‌کند که یا شرایط را از کنترل فکری و ذهنی ما خارج می‌کند و یا برعکس، در مدار درست و حرکت به سمت جلو سوق می‌دهد. هر فرد در طول زندگی خود بارها با اتفاقات و پدیده‌هایی روبرو می‌شود که به‌طور غیرارادی تاب‌آوری او را مورد آزمایش قرار می‌دهد. نوع رفتار فرد در مواجهه با تنش‌ها و مشکلات به عوامل گوناگونی بستگی دارد؛ عواملی که گاه خارج از اراده انسانی بوده و در بخش بزرگ‌تری به اراده ما برای کنترل آن برمی‌گردد. از این رو، تاب‌آوری بیش از آنکه یک ویژگی ژنتیکی یا انتسابی باشد، مهارتی است که می‌توان آن را کسب کرد.
با توجه به تحولات سیاسی و اجتماعی اخیر، موضوع تاب‌آوری روانی و اجتماعی جامعه ایرانی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. نحوه مواجهه مردم با بحران‌های ناشی از جنگ، نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در حفظ انسجام جامعه و همچنین تأثیر عملکرد رسانه‌ها بر اعتماد عمومی، از مهم‌ترین محورهایی است که کارشناسان بر ضرورت بازخوانی و تقویت آن برای مدیریت بحران‌های آینده تأکید دارند. تاب‌آوری روانی و اجتماعی جامعه در مواجهه با بحران‌های اخیر، به‌ویژه در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، از موضوعاتی است که نیاز به پژوهش و بررسی‌های تخصصی دارد تا بتوان بر اساس آن نیاز جامعه ایرانی را در مواقع سختی و مشت از منظر حکمرانی و یا برنامه‌ریزی برای تقویت آن پیش‌بینی کرد.
«اسماعیل ناصری» عضو پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، بر این باور است که تجربه این دو مقطع جنگ نشان می‌دهد مردم ایران توانسته‌اند در برابر فشارهای ناشی از جنگ، سطح قابل توجهی از تاب‌آوری را از خود نشان دهند؛ هرچند حفظ و تقویت این ظرفیت، مستلزم نقش‌آفرینی مؤثر نهادهای اجتماعی، به‌ویژه رسانه‌هاست. ناصری در تشریح مفهوم تاب‌آوری روان‌شناختی اظهار کرد: تاب‌آوری، توانایی مقابله ذهنی و عاطفی با بحران و بازگشت به وضعیت پیش از آن است. بر اساس مشاهدات، مردم ایران در مواجهه با جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان از تاب‌آوری بالایی برخوردار بودند و این موضوع در جنگ رمضان نمود بیشتری داشت.
وی با اشاره به تفاوت رفتار خانواده‌ها در این دو مقطع افزود: در جنگ نخست، بسیاری از خانواده‌ها برای دور ماندن از پیامدهای موشک‌باران، شهرهای بزرگی مانند تهران را ترک کردند؛ اقدامی که برای بسیاری از آنان به دلیل نداشتن محل اقامت مناسب و هزینه‌های سنگین سفر، با دشواری‌های فراوان همراه بود. اما در جنگ رمضان، بخشی از خانواده‌ها به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و ناتوانی در تأمین هزینه‌های جابه‌جایی، تصمیم گرفتند در محل زندگی خود بمانند و با شرایط جنگ سازگار شوند.
این پژوهشگر حوزه علوم اجتماعی با تأکید بر اینکه روحیه زندگی یکی از ویژگی‌های برجسته جامعه ایران در دوران بحران بود، تصریح کرد: حضور مردم در میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌ها، ایستگاه‌های مترو و اماکن تفریحی نشان می‌داد زندگی روزمره متوقف نشده است و با گذشت هفته‌های ابتدایی جنگ، بازگشت مردم به روال عادی زندگی بیش از پیش آشکار شد. وی درباره عوامل مؤثر بر تقویت یا تضعیف تاب‌آوری اجتماعی نیز گفت: تاب‌آوری می‌تواند هم یک فرآیند قابل پرورش و هم یک ویژگی نسبتاً پایدار شخصیتی باشد. عواملی مانند عزت‌نفس، خودتنظیمی، خوش‌بینی و همچنین حمایت خانواده، دوستان و جامعه از مهم‌ترین مؤلفه‌های اثرگذار بر آن هستند.
ناصری فرهنگ ایرانی را مهم‌ترین پشتوانه تاب‌آوری مردم در بحران‌های اخیر دانست و افزود: تعاملات اجتماعی، هویت و انسجام فرهنگی و همچنین شجاعت ایرانیان از مهم‌ترین عواملی بودند که به تقویت تاب‌آوری جامعه کمک کردند. وی در عین حال، رسانه‌های معاند را از عوامل تضعیف‌کننده تاب‌آوری اجتماعی برشمرد و خاطرنشان کرد: در دو جنگ اخیر، رسانه‌های معاند نقش قابل توجهی در تضعیف تاب‌آوری جامعه داشتند. عضو پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با تأکید بر مسئولیت نهادهای اجتماعی در افزایش تاب‌آوری جامعه، نقش رسانه را برجسته‌تر از سایر نهادها ارزیابی کرد و گفت: امروز بخش قابل توجهی از مردم اخبار خود را از رسانه‌های خارج از کشور دریافت می‌کنند و توجه کمتری به رسانه‌های داخلی دارند. اگر گفته شود بیشترین آسیب در دو جنگ اخیر از مسیر رسانه‌های معاند به کشور وارد شده است، گزافه نیست.
وی در پایان تأکید کرد: جلب اعتماد عمومی به رسانه‌های داخلی، یکی از مهم‌ترین رسالت‌های حکمرانی است و بدون بازسازی این اعتماد، تقویت تاب‌آوری اجتماعی با دشواری همراه خواهد بود.
