مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی
کتاب‌فروشی‌ها و کتابخانه‌ها می‌توانند فراتر از محل خرید و مطالعه کتاب، به مراکزی برای تعامل اجتماعی، رونق محله‌ها و تقویت هویت فرهنگی شهرها تبدیل شوند.
به گزارش سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، شهر مدئین کلمبیا که در مارس ۲۰۲۶ به‌عنوان «پایتخت جهانی کتاب سال ۲۰۲۷» انتخاب شد، بیش از ۱۱۰ کتاب‌فروشی و ۲۵ کتابخانه دارد. یونسکو این شهر را نمونه‌ای از نقش فرهنگ و کتاب در تحول اجتماعی، گسترش گفت‌وگو و تقویت انسجام اجتماعی معرفی کرده است.
کتاب‌فروشی‌های مستقل در بسیاری از شهرها، علاوه بر فروش کتاب، میزبان نشست‌های ادبی، معرفی آثار، دیدار با نویسندگان و برنامه‌های کتاب‌خوانی هستند. این فعالیت‌ها می‌توانند رفت‌وآمد شهروندان را افزایش دهند و کتاب‌فروشی را به فضایی برای آشنایی و گفت‌وگوی مردم تبدیل کنند.
پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ در نشریه دانشگاهی Local Economy نیز با بررسی کتاب‌فروشی‌های مستقل در بریتانیا و ایرلند نشان می‌دهد که این مراکز می‌توانند در سرزندگی خیابان‌های تجاری، همکاری با کسب‌وکارهای محلی و تقویت ارتباطات اجتماعی نقش داشته باشند.
کتابخانه‌های عمومی نیز با فراهم کردن دسترسی به منابع آموزشی و فرهنگی، برگزاری کارگاه‌ها و اجرای برنامه‌های ویژه کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها، امکان حضور گروه‌های متنوع‌تری از جامعه را فراهم می‌کنند. حضور مستمر مردم در این فضاها می‌تواند به پویایی محیط اطراف و تقویت هویت محله کمک کند.
در مدئین، تجربه «پارک‌کتابخانه‌ها» نمونه‌ای از پیوند فضاهای فرهنگی با خدمات عمومی و اجتماعی است. در این الگو، کتابخانه تنها مکانی برای مطالعه نیست، بلکه بخشی از فضای عمومی محله به شمار می‌رود و امکان یادگیری، مشارکت و تعامل شهروندان را فراهم می‌کند.
با این حال، احیای زندگی شهری تنها به ساخت کتابخانه یا افزایش تعداد کتاب‌فروشی‌ها وابسته نیست. دسترسی مناسب، امنیت، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک، برنامه‌های فرهنگی مستمر و مشارکت ساکنان نیز در موفقیت این طرح‌ها اهمیت دارند.
در مجموع، کتاب‌فروشی‌ها و کتابخانه‌ها می‌توانند با پیوند دادن فرهنگ، آموزش و زندگی اجتماعی، به بازگشت مردم به فضاهای عمومی و رونق محله‌ها کمک کنند. تجربه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که توجه به این مراکز در برنامه‌ریزی شهری، فرصتی برای تقویت ارتباطات اجتماعی و ایجاد محیط‌هایی زنده‌تر و پویاتر فراهم می‌کند.
