به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از خبرگزاری مهر، سه کتاب مرتبط با خاندان خطیبی در زنجان با هدف مطالعه و بررسی تاریخی این خاندان قدیمی رونمایی شد. این کتاب‌ها شامل تحولات خاندان‌ها و فراز و نشیب‌های سیاسی و اجتماعی آن‌ها بوده و نقش مهمی در روشنگری تاریخ منطقه و رفع ابهامات و تکمیل حلقه‌های مفقوده تاریخ ایفا می‌کنند.
شهر زنجان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران قبل از اسلام است که تاریخ آن به دو هزار سال پیش برمی‌گردد. از زمان سلسله صفویه، ولایت زنجان دارای حاکم مستقلی بوده و در سال ۱۳۴۹ از استان گیلان جدا و به فرمانداری کل تبدیل شد و در نهایت در سال ۱۳۵۲ به استان تبدیل گردید.
در دوره‌های افشاریه و قاجار، به شهرهای ایران القاب و پسوندهای مختلفی داده می‌شد و زنجان که کرسی‌نشین ولایت خمسه بود، به لحاظ وجود عرفا و علمای نامدار، دارالعرفان نامیده می‌شد. در دوره قاجاریه، به‌ویژه در زمان ناصرالدین شاه، لقب دارالسعاده به زنجان اطلاق گردید و تا اوایل دوره پهلوی نیز از این لقب استفاده می‌شد.
در مقدمه کتاب تاریخ خاندان خطیبی (زنجان) نوشته بهمن خطیبی، آمده است: «خاندان‌ها و سلاله‌هایی که به اشکال مختلف در تاریخ این سرزمین خدمات علمی، فرهنگی، ادبی، سیاسی و اجتماعی ارائه داده‌اند، از جمله عوامل مؤثر در تاریخ این سرزمین هستند. مثال‌هایی از این دست شامل خاندان‌هایی چون جوینی، آل سهل و برمکی می‌باشد که در مقابل اقوام مهاجر ایستادگی کردند تا فرهنگ غنی ایران زنده بماند.»
متاسفانه، آگاهی مردم درباره تاریخ منطقه و خاندان‌های قدیمی به شدت کاهش یافته و هرگونه تحقیق در این زمینه با مشکلات جدی مواجه است. مولف کتاب مذکور تصریح کرده است: «فقر دانش و آگاهی امروزیان درباره تاریخ زنجان، پژوهش در این حوزه را با چالش‌های زیادی روبرو می‌سازد.»
اهمیت خاندان‌شناسی و تبارشناسی در این است که می‌تواند دریچه‌ای به گذشته باشد و آداب، رسوم و فرهنگ عصرهای گذشته را بدون دخل و تصرف برای خوانندگان تشریح کند. در این راستا، سه کتاب شامل «برگ‌هایی از تاریخ دارالسعاده خمسه خاندان خطیبی زنجان» اثر بهمن خطیبی، «فهرست نسخه‌های خطی، عکسی و برخی اسناد خاندان خطیبی زنجان» اثر حسین متقی و «خاطرات مکه (به سوی نور)» اثر پروین‌دخت خطیبی در فرهنگسرای امام خمینی (ره) زنجان رونمایی شد که توجه عمومی را به حوزه خاندان‌شناسی جلب می‌کند.
به گفته مولف کتاب تاریخ خاندان خطیبی (زنجان)، این خاندان در اواخر قرن اول هجری از اعراب مهاجری بودند که از حجاز به شام و سپس به ایران مهاجرت کردند. دلایل ورود این خاندان به ایران و زنجان، شخصیت‌های مهم آن‌ها در دوره ایلخانیان و احوال این خاندان پس از شهادت ملاباشی در این کتاب بررسی شده است.
کتاب «فهرست نسخه‌های خطی، عکسی و برخی اسناد خاندان خطیبی زنجان» به همت حسن متقی و از سوی انتشارات کتاشناسی شیعه در سال ۱۴۰۴ منتشر شده و شامل فهرست نسخه‌های خطی و عکسی است. در مقدمه این کتاب آمده است: «فهرست‌نویسی اسناد و نسخ خطی به شکلی دقیق و علمی از جمله کارهای ضروری است.»
کتاب «برگ‌هایی از تاریخ دارالسعاده خمسه خاندان خطیبی زنجان» در سال ۱۴۰۵ به همت بهمن خطیبی و از سوی انتشارات یاوند منتشر شده و در آن تاریخ زنجان با معرفی خاندان خطیبی بررسی شده است.
«خاطرات مکه (به سوی نور)» سفرنامه‌ای از پروین‌دخت خطیبی است که نه‌تنها روایت یک سفر حج، بلکه تصویری از فرهنگ و زندگی اجتماعی یک بانوی زنجانی در آن دوره را به نسل‌های آینده منتقل می‌کند.
در مراسم رونمایی از این کتاب‌ها، یکی از پژوهشگران تأکید کرد که زنجان برخلاف بسیاری از مناطق ایران، فاقد تاریخ مدون و مستقل از قرون گذشته است و نسخه‌های خطی و اسناد به عنوان اصلی‌ترین منابع برای بازسازی تاریخ این سرزمین محسوب می‌شوند. علی‌اکبر صفوی، مجموعه نسخه‌های خطی خاندان خطیبی را «گنجینه‌ای ارزشمند» برای پژوهشگران معرفی کرد و گفت که این گنجینه شامل آثار متعددی از جمله سفرنامه پروین‌دخت خطیبی و اسناد تاریخی است.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت میراث مکتوب استان، گفت: «در استانی با این پیشینه تاریخی، تنها چند مجموعه نسخه خطی فهرست‌نویسی شده و بسیاری از آثار یا به خارج منتقل شده‌اند یا در دست دلالان قرار گرفته‌اند.»
جعفر محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، در این مراسم بر ضرورت ایجاد یک مرکز جامع اسناد فرهنگی و هنری تأکید کرد و گفت: «هر سند فرهنگی و تاریخی بخشی از حافظه جمعی زنجان است و اگر امروز اقدامی نکنیم، بخشی از تاریخ این سرزمین را از دست خواهیم داد.»
وی همچنین به آغاز طرح مرکز اسناد فرهنگی استان در سال ۱۳۹۹ اشاره کرد و گفت: «مردم نسخه‌هایی از اسناد و تصاویر تاریخی خود را برای ثبت و آرشیو در اختیار این مرکز قرار دادند.»
معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار زنجان نیز بر ضرورت حفظ و انتشار میراث مکتوب استان تأکید کرد و گفت: «این اسناد تنها متعلق به یک خاندان نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی زنجان و ایران به شمار می‌رود.»
علی صادقی با اشاره به اهمیت رونمایی از این کتاب‌ها، گفت: «این آثار بخشی از اندیشه و هویت یک جامعه هستند و باید در اختیار جامعه قرار گیرند.»
وی همچنین نسبت به از بین رفتن میراث مکتوب هشدار داد و تأکید کرد: «اگر این آثار ثبت و منتشر نشوند، به تدریج از حافظه جمعی جامعه حذف خواهند شد.»
