به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از مهر، کتاب «متن کامل رسائل اخوان‌الصفا» در واقع مجموعه‌ای از متون گردآوری و ترجمه شده است که از میراث مکتوب یکی از رازآلودترین و تأثیرگذارترین حلقه‌های فکری سده‌های میانی اسلام به جا مانده است. این رسائل که نام کامل آن‌ها «رسائل اخوان‌الصفا و خلان‌الوفا و اهل‌العدل و ابناءالحمد» است، به گروهی از اندیشمندان نسبت داده می‌شود که در بصره و بغداد، در سده چهارم هجری، فعالیت‌های فکری و فرهنگی گسترده‌ای داشتند. این افراد هویت خود را پنهان می‌کردند، اما آثار آن‌ها قرن‌ها در حوزه‌های فلسفه اسلامی، اخلاق، الهیات، علوم طبیعی و حتی موسیقی و ریاضیات مورد توجه قرار گرفت.
اخوان‌الصفا به عنوان یک جمعیت سری، فلسفی و عرفانی شناخته می‌شوند که در دوران شکوفایی تمدن اسلامی زندگی می‌کردند. درباره وابستگی مذهبی آن‌ها نظرات متفاوتی وجود دارد، اما بسیاری از پژوهشگران این گروه را نزدیک به سنت فکری اسماعیلیه می‌دانند. با این حال، اهمیت آن‌ها بیشتر از انتساب مذهبی‌شان ناشی می‌شود و در افق‌هایی است که برای آشتی‌دادن دانش‌های مختلف و کاهش تعارضات فکری و مذهبی ترسیم کرده‌اند.
در اندیشه اخوان‌الصفا، شریعت اسلامی و حکمت یونانی نه دو قلمرو متضاد، بلکه دو راه مکمل برای رسیدن به حقیقت به شمار می‌روند؛ از این رو، رسائل آن‌ها را می‌توان تلاشی آگاهانه برای نزدیک‌کردن فلسفه به دین و زدودن بدگمانی نسبت به تفکر فلسفی دانست. مجموعه رسائل اخوان‌الصفا شامل 52 رساله است که در چهار بخش اصلی تنظیم شده‌اند: ریاضیات، منطق، علوم طبیعی و فلسفه و الهیات یا روحانیات. این ساختار، تصویری روشن از گستره فکری این مجموعه ارائه می‌دهد.
خواننده در این رسائل با مباحث متنوعی مواجه می‌شود: از عدد و هندسه و نجوم تا موسیقی، از طبیعت و گیاهان و جانوران تا نفس انسانی، اخلاق، سیاست و مراتب هستی. به همین دلیل، این اثر به عنوان نوعی دایرةالمعارف بزرگ در فرهنگ اسلامی شناخته می‌شود؛ دایرةالمعارفی که مهم‌ترین دانش‌ها و فنون زمانه خود را در کنار یکدیگر گردآوری کرده و تلاش کرده است از دل آن‌ها تصویری یکپارچه از عالم و آدم ارائه دهد.
یکی از ویژگی‌های مهم این رسائل، زبان ادبی و بلاغی آن‌هاست. اخوان‌الصفا تنها نویسندگان متونی آموزشی و علمی نبودند، بلکه می‌کوشیدند دانش را به شکلی جذاب، منظم و اقناع‌کننده ارائه دهند. به همین دلیل، رسائل آن‌ها هم برای مورخان علم اهمیت دارد، هم برای پژوهشگران نثر عربی و هم برای کسانی که در پی شناخت شیوه‌های انتقال معرفت در تمدن اسلامی هستند. ناشناس‌بودن مؤلفان و عدم شفافیت تاریخ دقیق نگارش نیز بر جذابیت تاریخی این مجموعه افزوده است؛ هرچند همین ابهام‌ها، پژوهش درباره منشأ و زمینه فکری آن را دشوارتر کرده است.
در میان مباحث رسائل، توجه به موسیقی، علوم طبیعی و نسبت عالم صغیر و عالم کبیر جایگاهی درخور تأمل دارد. اخوان‌الصفا، هرچند در بسیاری از مباحث از سنت یونانی، از جمله آراء اقلیدس و نیکوماخوس، بهره برده‌اند، اما در برخی زمینه‌ها به بازاندیشی و گسترش آن سنت نیز پرداخته‌اند. به‌ویژه در رساله پنجم از بخش ریاضیات که به موسیقی اختصاص دارد، می‌توان نشانه‌هایی از کوششی نظری برای فهم نظم آوایی و نسبت آن با ساختار عالم مشاهده کرد. در حوزه علوم طبیعی نیز آن‌ها ابتدا بر مطالعه طبیعت تأکید می‌کنند و سپس از طریق مشاهده و تأمل، به پیوندهای رمزی و عددی میان اجزای جهان می‌رسند.
در بررسی گیاهان، به صورت و ساختمان و رشد آن‌ها توجه دارند و همزمان می‌کوشند جایگاهشان را در نظام کلی هستی توضیح دهند. غایت نهایی این مجموعه، صرف انباشت دانش نیست. اخوان‌الصفا دانش را راهی برای «سعادت نفس» می‌دانستند. از نظر آن‌ها، انسان با آموختن علوم، تهذیب اخلاق و فهم نظم جهان، به کمال نزدیک می‌شود. به همین دلیل، پروژه فکری آن‌ها تنها یک طرح آموزشی یا فلسفی نیست، بلکه برنامه‌ای برای اصلاح فرد و جامعه نیز هست؛ برنامه‌ای که در آن عقل، دیانت، اخلاق و همزیستی مسالمت‌آمیز در کنار هم قرار می‌گیرند.
آرمان اخوان‌الصفا، چنان‌که از رسائل برمی‌آید، کاهش نزاع‌های مذهبی و فکری و استقرار نوعی همدلی و هماهنگی انسانی بر پایه دانایی است. انتشار این اثر در قالب چهار جلد از سوی انتشارات مولی، با ترجمه محمدعلی عسگری، مقدمه طه حسین و تقریظ سیدحسین نصر، در فراهم‌کردن متن کامل فارسی در یک دوره منسجم با ارزش است و فرصتی مغتنم برای بازگشت به یکی از متون بنیادین سنت فکری اسلامی فراهم کرده است. این مجموعه، افزون بر ارزش تاریخی و فلسفی، برای خواننده امروز نیز واجد اهمیت است؛ زیرا نشان می‌دهد در دل تمدن اسلامی، سنتی نیرومند وجود داشته که به‌جای تقابل‌سازی میان دین و عقل، در پی جمع‌کردن آن‌ها در افقی واحد بوده است. «متن کامل رسائل اخوان‌الصفا» از این منظر فقط بازنشر یک متن کهن نیست، بلکه احیای گفت‌وگویی دیرپا درباره نسبت علم، ایمان، فلسفه و زیست انسانی است. این کتاب در چهار جلد و با بهای 9 میلیون و 500 هزار تومان منتشر شده و می‌تواند برای کتابخانه‌های تخصصی، پژوهشگران فلسفه اسلامی، تاریخ علم و علاقه‌مندان به میراث فکری تمدن اسلامی، اثری مرجع و قابل اعتنا باشد.
