مهدی صدیقیان – – پژوهشگر مطالعات فرهنگی
سوم نوامبر مصادف با دوازدهم ابان، روز جهانی سلامت واحد (One Health Day)، فرصتی برای افزایش آگاهی درباره ارتباط متقابل سلامت انسان، حیوانات، گیاهان و محیط‌زیست است. این مناسبت بر ضرورت همکاری میان رشته‌های علمی، نهادهای بهداشتی، دامپزشکی و زیست‌محیطی تأکید دارد و یادآور می‌شود که بسیاری از چالش‌های سلامت در جهان امروز، بدون نگاهی جامع و همکاری میان بخش‌های مختلف قابل حل نیستند.
رویکرد «سلامت واحد» بر این اصل استوار است که سلامت انسان از شرایط زندگی سایر موجودات و وضعیت اکوسیستم‌ها جدا نیست. آلودگی منابع آب و خاک، تخریب زیستگاه‌های طبیعی، تغییرات اقلیمی و گسترش برخی عوامل بیماری‌زا می‌توانند هم‌زمان سلامت انسان، حیوانات و محیط‌زیست را تحت تأثیر قرار دهند. از این رو، شناسایی و مدیریت چنین مخاطراتی به تبادل اطلاعات و هماهنگی میان متخصصان حوزه‌های مختلف نیاز دارد.
یکی از زمینه‌های مهم در رویکرد سلامت واحد، پیشگیری و کنترل بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان است. برخی بیماری‌ها می‌توانند از حیوانات به انسان منتقل شوند و شناسایی زودهنگام آن‌ها به همکاری پزشکان، دامپزشکان، متخصصان آزمایشگاهی و کارشناسان محیط‌زیست وابسته است. پایش بیماری‌ها، ارتقای ایمنی مواد غذایی و بهبود شرایط نگهداری دام‌ها از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش خطرات بهداشتی کمک کنند.
مقاومت میکروبی در برابر داروها نیز از دیگر موضوعات مهم این رویکرد به شمار می‌رود. مصرف نامناسب داروهای ضدمیکروبی در پزشکی و دامپزشکی، در کنار عوامل محیطی، می‌تواند به گسترش مقاومت میکروبی کمک کند. مقابله با این پدیده نیازمند مصرف مسئولانه داروها، نظارت مستمر و همکاری میان متخصصان سلامت انسان، حیوان و محیط‌زیست است.
حفاظت از طبیعت و تنوع زیستی نیز جایگاه مهمی در سلامت واحد دارد. تخریب زیستگاه‌ها و تغییر در تعامل انسان با حیات‌وحش می‌تواند الگوهای تماس میان گونه‌ها را تغییر دهد و در برخی شرایط، خطر انتقال بیماری‌ها را افزایش دهد. حفظ اکوسیستم‌های سالم، مدیریت پایدار منابع طبیعی و نظارت بر مخاطرات زیست‌محیطی، از اقداماتی هستند که علاوه بر حفاظت از طبیعت، می‌توانند به ارتقای سلامت عمومی نیز کمک کنند.
روز جهانی سلامت واحد از سال ۲۰۱۶ به‌عنوان یک کارزار بین‌المللی برگزار می‌شود و هدف آن تقویت همکاری‌های میان‌رشته‌ای و معرفی اقداماتی است که با مشارکت بخش‌های مختلف، به حل چالش‌های مشترک سلامت کمک می‌کنند.
این مناسبت یادآور آن است که حفاظت از سلامت انسان، بدون توجه به سلامت حیوانات و محیط‌زیست، رویکردی کامل و پایدار نخواهد بود. گسترش همکاری‌های علمی، آموزش عمومی، سیاست‌گذاری هماهنگ و حفاظت از منابع طبیعی می‌تواند زمینه‌ساز آینده‌ای سالم‌تر برای انسان‌ها، سایر موجودات زنده و سیاره زمین باشد.
