به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از خبرگزاری مهر، گروه سیاست – هادی رضایی؛ توان موشکی جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر یکی از کلیدی‌ترین مؤلفه‌های قدرت دفاعی و بازدارندگی کشور در معادلات امنیتی منطقه و فرامنطقه‌ای به شمار می‌رود. این ظرفیت راهبردی که ریشه در تجربیات تلخ جنگ تحمیلی، محدودیت‌های تسلیحاتی، تحریم‌های گسترده و ضرورت اتکا به توان داخلی دارد، شکل‌گیری و توسعه یافته است.
تجربه جنگ هشت‌ساله با رژیم بعث عراق، به‌ویژه در جریان جنگ شهرها و حملات موشکی به مناطق مسکونی، به‌وضوح نشان داد که وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی در حوزه تجهیزات راهبردی می‌تواند امنیت ملی یک کشور را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. در آن زمان، ایران برای تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای موشکی خود با مشکلات زیادی مواجه بود؛ اما آنچه در ادامه اتفاق افتاد، فراتر از تلاش برای جبران یک کمبود تسلیحاتی بود.
شکل‌گیری ظرفیت طراحی، تولید، آزمایش و توسعه سامانه‌های موشکی در داخل کشور، به‌تدریج ایران را از یک خریدار محدود تسلیحات به کشوری با دانش و توانمندی بومی در حوزه صنایع موشکی تبدیل کرد؛ مسیری که با تلاش‌های فرماندهان، متخصصان و دانشمندان دفاعی کشور، به‌ویژه سردار سرلشکر پاسدار شهید حسن طهرانی‌مقدم، بنیان‌گذار توان موشکی سپاه، شتاب گرفت.
اکنون در هفته هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و در پانزدهمین سالگرد شهادت شهید حسن طهرانی‌مقدم، فرصتی دوباره برای بازخوانی مسیری فراهم شده است که از روزهای دشوار جنگ تحمیلی و نخستین تجربه‌های موشکی آغاز شد و به شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های دفاعی جمهوری اسلامی ایران انجامید. تقارن این مناسبت با تحولات امنیتی و نظامی سال‌های اخیر، اهمیت بررسی ابعاد مختلف توانمندی‌های نیروی هوافضای سپاه را دوچندان می‌کند؛ نیرویی که مأموریت آن تنها به توسعه موشک‌های بالستیک محدود نیست و حوزه‌هایی همچون سامانه‌های پهپادی، پدافند هوایی، فضایی و فناوری‌های مرتبط با صنایع هوافضا را نیز شامل می‌شود.
در واقع، میراث شهید تهرانی‌مقدم را نمی‌توان تنها در موشک‌هایی که امروز در زرادخانه دفاعی کشور قرار دارند خلاصه کرد؛ مهم‌ترین میراث او، پایه‌گذاری تفکری مبتنی بر خودباوری، جهاد علمی، نوآوری و عبور از محدودیت‌ها بود؛ تفکری که مسیر توسعه توان دفاعی کشور را ترسیم کرد و نسل‌های بعدی متخصصان و فرماندهان را در ادامه این راه قرار داد.
به همین مناسبت، در این گزارش ضمن مرور روند شکل‌گیری و تکامل توان موشکی ایران از ابتدا تا امروز، مهم‌ترین مراحل عبور از وابستگی تسلیحاتی به خودکفایی دفاعی را بررسی می‌کنیم؛ مسیری که از نخستین موشک‌های وارداتی در دوران جنگ آغاز شد و به توسعه خانواده متنوعی از موشک‌های بالستیک و سامانه‌های پیشرفته دفاعی رسید. این روایت، در حقیقت، مروری بر بیش از چهار دهه تلاش برای تبدیل یک نیاز حیاتی دفاعی به یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت و بازدارندگی ملی است.
توان موشکی ایران پیش و پس از انقلاب اسلامی ۹ خرداد ۱۳۵۱ «ریچارد نیکسون» رئیس جمهور آمریکا به همراه «هنری کیسنجر» مشاور امنیت ملی این کشور که به ایران سفر کرده بودند با «پهلوی دوم» دیدار کردند. در نتیجه این دیدار و مذاکرات، شاه اجازه پیدا کرد که با معافیت از همه نظارت‌ها و محدودیت‌های تسلیحاتی هر گونه سلاح و تجهیزات نظامی بجز سلاح هسته‌ای را که نیاز دارد می‌تواند از آمریکا خریداری کند. اما با وجود این توافق و قول و قرارهای میان مسؤولان دو کشور، در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۵۴ هنری کسینجر در دیدار با محمدرضا به او اعلام کرد فروش موشک زمین به زمین به ایران امکان ندارد و این موضوع خط قرمز آمریکاست و آمریکایی‌ها تا سال ۱۳۵۷ و پیروزی انقلاب اسلامی حتی راکت‌هایی با برد ۶۰ کیلومتر نیز به ایران نفروختند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران دیگر به عنوان یک خریدار صرف تسلیحات موشکی نبود بلکه به عنوان بزرگ‌ترین قدرت تولیدکننده موشک‌های بالستیک و نقطه‌زن در دنیا شناخته می‌شود که سایر کشورها و دولت‌ها درخواست خرید تسلیحاتی از ایران را دارند. نیاز کشور به تجهیزات موشکی و اهمیت داشتن این فناوری تنها ۱۷ روز بعد از آغاز جنگ تحمیلی یعنی ۱۷ مهر ۱۳۵۹ و حمله موشکی رژیم بعث عراق به شهر دزفول احساس شد. در این روز ارتش عراق با یک فروند موشک «فراگ ۷» دزفول را هدف قرار داد و ۷۰ نفر از مردم بیگناه این شهر به شهادت رسیدند.
این حملات موشکی به شهرها و مراکز حساس ایران با قدرت از سوی رژیم بعث عراق دنبال شد به گونه‌ای که تا یکم فروردین ۱۳۶۳ هزار و ۷۰۶ مرتبه این اقدام را تکرار کرد. قابل توجه است با توجه به اینکه هدف اصلی حملات موشکی رژیم بعث عراق، شهرهای ایران بود و در این حملات خونین تعداد زیادی از غیرنظامی‌ها به شهادت می‌رسیدند، هیچ‌کدام از سازمان‌های بین‌المللی و حتی مسؤولان سازمان ملل و سران کشورها به این اقدامات و جنایات ضد بشری عراق واکنشی نداشتند.
در تیرماه ۱۳۶۳ مسؤولان کشورمان به این نتیجه رسیدند که با استفاده از توان موشکی و با هدف قرار دادن شهرهای تخلیه شده عراق، صدام را از حمله به شهرها منصرف کنند. به همین منظور تلاش‌های بسیاری برای خرید موشک آغاز شد اما همانگونه که از سوی مسؤولان و فرماندهان نظامی بارها اعلام شده است هیچ کشوری حاضر به فروش تسلیحات نظامی به ایران نبود. با این وجود در تابستان ۱۳۶۳ سوریه حاضر شد تکنیک‌های آماده‌سازی و پرتاب موشک را به افسران ایرانی آموزش دهد و بعد از آن «معمر قزافی» حاکم لیبی هم قبول کرد در اولین مرحله ۸ موشک «اسکاد B» ساخت کشور روسیه با دو سکوی پرتاب و خدمه آن را در اختیار ایران قرار دهد.
در سوم آبان ۱۳۶۳، ۱۳ نفر از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با مسؤولیت حسن تهرانی مقدم به صورت مخفیانه و سری به سوریه رفتند و در تیپ ۱۵۵ موشکی این کشور دوره‌های مختلف را گذرانده و آموزش‌های لازم را فرا گرفتند. اگر چه افسران سوری معتقد بودند این آموزش نیازمند ۴۵ دانشجو و ۶ ماه زمان است اما گروه اعزامی ایران این آموزش‌ها را تنها طی ۲ ماه با موفقیت پشت سر گذاشتند.
اولین مشت‌های موشکی ایران به سوی دشمن عراق در ۱۳ اسفند ۱۳۶۳ مرحله جدیدی از جنگ شهرها و حمله موشکی به ایران را آغاز کرد. وزارت دفاع ایران نیز در واکنش به این اقدام رژیم بعث عراق در اطلاعیه‌ای عراق را به حمله متقابل تهدید کرد و ۴۸ ساعت مهلت به آن‌ها داد که از این اقدامات دست بردارند اما مسؤولان عراقی این موضوع را جدی نگرفتند تا در نهایت اینکه در سحرگاه ۲۱ اسفند ۱۳۶۳ ایران اولین موشک اسکاد خریداری شده از لیبی را به سمت عراق شلیک و پالایشگاه کرکوک را هدف قرار داد.
در روزهای بعد این حملات موشکی ادامه داشت و ۹ موشک دیگر در مناطقی مانند بانک رافدین، باشگاه افسران، وزارت خارجه و دیگر مناطق حساس عراق شلیک شد. در نتیجه این حملات موشکی ایران، رژیم بعث عراق دست از موشک باران شهرها برداشت. این عملیات و از نتایج آن اولین تجربه موفقیت آمیز ایران در بازدارندگی موشکی بود. با وجود موفقیت ایران در برابر صدام در این مرحله احتمال اینکه کشوری حاضر به فروش موشک به ایران نشود، می‌رفت.
به همین دلیل در ۱۵ فروردین ۱۳۶۴ با خواست حسن طهرانی مقدم دو موشک اسکاد خریداری شده تحویل مهندسان صنعتی شد تا کار مهندسی
