به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از خبرگزاری مهر – گروه جامعه، حمایت از مادران شاغل یکی از موضوعات مهمی است که در سال‌های اخیر با اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، اجرای برخی از حمایت‌های قانونی در محیط‌های کاری همچنان با چالش‌هایی مواجه است. مرخصی زایمان، امنیت شغلی مادر پس از بازگشت به کار، کاهش ساعت کاری، دورکاری و ایجاد مهدکودک در محل کار از جمله مسائلی هستند که به طور مستقیم با شرایط اشتغال مادران ارتباط دارند.
در این راستا، گفتگویی با ریحانه فیاض، روانشناس سلامت و عضو هیئت علمی گروه سلامت و خانواده دانشکده علوم خانواده دانشگاه الزهرا انجام شده که مشروح آن در ادامه آمده است:
مرخصی زایمان چه شرایطی دارد و چه زنانی مشمول آن می‌شوند؟
فیاض: موضوع زایمان برای زنان به دلیل ایجاد تغییرات هورمونی و روان‌شناختی اهمیت دارد. اگرچه این تغییرات برای همه زنان یکسان نیست، اما برای بسیاری از آنها به واسطه تغییرات هورمونی، مسائل روان‌شناختی به وجود می‌آید که در برخی موارد ممکن است به اختلالات روان‌شناختی مانند افسردگی پس از زایمان یا اختلالات اضطرابی منجر شود. از منظر روان‌شناختی، هرچه فشارها و استرس‌ها کمتر باشد، مادر می‌تواند بهتر از این دوران عبور کند. یکی از استرس‌ها می‌تواند حضور فیزیکی در محیط کار باشد. نیاز کودک نیز مطرح می‌شود. دو سال اول زندگی از مهم‌ترین سال‌هاست که حضور فیزیکی مادر برای کودک ضروری است. بعد از دو سالگی، کودک مادر را به عنوان یک «شیء انتزاعی» درونی می‌کند و اگر در دو سال اول، مادر به‌طور کیفی در کنار او باشد، بعد از دو سال می‌تواند در غیاب مادر نیز احساس امنیت کند. اما اگر مادر در این دو سال اولیه حضور نداشته باشد، ممکن است این دلبستگی ایمن شکل نگیرد. بنابراین، اهمیت حضور مادر در این دوران بسیار بالاست.
امنیت شغلی زنان بعد از بازگشت از مرخصی زایمان چگونه تضمین می‌شود؟
فیاض: یکی از مشکلات این است که کارفرمایان به دلیل قوانین جوانی جمعیت، تمایل دارند زنانی را که قابلیت بچه‌دار شدن دارند، استخدام نکنند. این موضوع از چند جنبه قابل بررسی است. یکی از جنبه‌ها این است که زنانی که مستعد فرزندآوری هستند، مانند زنانی که باردار هستند یا تازه ازدواج کرده‌اند، برای پیدا کردن شغل با مشکل مواجه می‌شوند. زیرا کارفرما تمایلی به استخدام نیرویی ندارد که ممکن است مدتی بعد از کار خارج شود. بنابراین، این مشکل می‌تواند امنیت شغلی زنان را تحت تأثیر قرار دهد. قانونی که قرار بوده از زنان حمایت کند، در عمل حواشی ایجاد کرده و یکی از این حواشی عدم استخدام زنان در سن فرزندآوری است. از سوی دیگر، زمانی که یک خانم ارتقای شغلی پیدا کرده و می‌خواهد برای زایمان به مرخصی برود، معمولاً آن پست و جایگاه شغلی را از دست می‌دهد. قانونی برای حفاظت از این دستاوردها وجود ندارد و بازگشت او مستلزم شروع از مراحل پایین‌تر است. این موضوع می‌تواند از طریق پیوست‌های قانونی اصلاح شود و می‌تواند مشوقی برای فرزندآوری باشد.
مادرانی که فرزندان بیشتری دارند، در استخدام مشاغل دولتی امتیاز بیشتری دارند؟
فیاض: تا جایی که من اطلاع دارم، امتیازاتی که برای فرزندان داده می‌شود، بیشتر مربوط به فیش حقوقی مردان است. به عنوان مثال، مردی که دو فرزند دارد، به ازای هر فرزند مبلغی به عنوان اضافه حقوق یا مزایا دریافت می‌کند، اما برای خانم‌ها این‌گونه محاسبه نمی‌شود و این می‌تواند عاملی برای اجحاف به خانم‌هایی باشد که فرزند دارند.
کاهش ساعت کاری مادران در چه جاهایی اجرا شده است؟
فیاض: این قانون خوب است؛ به‌طوری که مادرانی که فرزند زیر شش یا هفت سال دارند، می‌توانند یک روز به اصطلاح «پاس شیر» بگیرند یا روز مادرشان را داشته باشند و در هر صورت می‌توانند کمتر کار کنند. اما اجرای این قانون بستگی به مدیر آن مجموعه دارد. اگر مدیر با این امکان موافقت نکند، آن خانم نمی‌تواند از این قانون استفاده کند. در برخی جاها، مدیران به بهانه کمبود نیرو یا زیاد بودن کار، اجازه اجرای این قانون را نمی‌دهند. حتی در پزشکان طرح نیز این قانون وجود دارد اما به دلیل نیاز به نیروی آنها، اجرا نمی‌شود.
مهدکودک در محل کار، چند دستگاه واقعاً این قانون را اجرا کرده‌اند؟
فیاض: اطلاعات من جامع نیست، اما در چند جایی که مشاهده کرده‌ام، مانند دانشگاه‌ها و دو وزارتخانه، مهدکودک وجود دارد. مهدکودک همگانی است و این یکی از مزایای آن است؛ زیرا هزینه‌ای ندارد و برای مادران اطمینان خاطر ایجاد می‌کند. این موضوع به مادران این امکان را می‌دهد که در صورت نیاز فرزندانشان در دسترس باشند. اما باید توجه داشت که محتوا و شیوه عملکرد مهدکودک‌ها باید بازبینی شود و پروتکل‌های آنها بر اساس نظریه‌های به‌روز تربیتی بازتولید، آموزش و اجرا شود.
در کدام مجموعه‌ها دورکاری مادران اجرا شده است؟
فیاض: تا کنون ندیدم جایی وجود داشته باشد که مدیران را ملزم کند اجازه دهند مادر حداقل در دو سال اول زندگی کودک، دورکاری داشته باشد. اینکه مجوز اجرای قانون جوانی جمعیت به مدیران داده شود، می‌تواند یک مشکل باشد؛ زیرا بسیاری از مدیران با این قوانین موافق نیستند و اگر هم همراهی کنند، ممکن است اجرای قانون به شکل کامل اتفاق نیفتد.
یکی از چالش‌های مادران شاغل در تداخل تعطیلی مدارس و کار مادران چیست؟
فیاض: یک مسئله دیگری که اخیراً ایجاد شده و باعث نگرانی مادران شده، تداخل تعطیلی‌های مهدکودک‌ها و مدارس با کار مادران است. در تصمیماتی که درباره مدارس و مهدکودک‌ها اتخاذ می‌شود، کمتر به مادران توجه می‌شود. اگر مدرسه مجازی شود یا مهدکودکی تعطیل شود، تکلیف مادری که شاغل است چیست؟ ممکن است یک مادر کارمند، یک مادر شغل آزاد، یک استاد دانشگاه یا پزشک باشد. اگر پزشک یا استاد دانشگاه باشد، باید در کلاس یا بیمارستان حاضر باشد و واقعاً امکان اینکه مادر کار خود را رها کند و به مدرسه مجازی فرزندش یا مهدکودک تعطیل‌شده او برسد، بسیار پایین است. این موضوع نیازمند بررسی و بحث بیشتری است تا چنین مشکلاتی پیش نیاید.
