به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از مهر، عشایر شاهسون مغان، با تاریخی که به اعصار گذشته بازمی‌گردد، به عنوان یکی از اصیل‌ترین اقوام کوچ‌رو ایران شناخته می‌شوند که هویت، فرهنگ و هنر این سرزمین را در دل کوچ‌های فصلی خود حفظ کرده‌اند.
این ایل ترک زبان که در زمستان به دشت مغان نزدیک مرزهای شمالی کوچ می‌کند و در فصول گرم به ییلاقات دامنه‌های سبلان نقل مکان می‌نماید، علاوه بر فعالیت‌های دامداری، نقش مهمی در تولید صنایع دستی باکیفیت استان اردبیل ایفا می‌کند. با وجود گردش مالی بیش از هزار میلیارد دلاری صنایع دستی در سطح جهانی، سهم ایران از این بازار تنها ۰.۳۴ درصد است، در حالی که جامعه عشایری ۳۰ درصد از تولیدات داخلی این حوزه را به خود اختصاص داده است. این آمار نشان‌دهنده شکاف عمیق میان توان تولیدی و عملکرد صادراتی است و ضرورت برنامه‌ریزی برای ورود جدی‌تر به بازارهای جهانی را دوچندان می‌کند.
ورنی اصلاندوز؛ هنری اصیل در مسیر برندسازی جهانی در میان دست بافته‌های عشایر شاهسون، ورنی جایگاه ویژه‌ای دارد. شهرستان اصلاندوز که به عنوان شهر ملی ورنی شناخته می‌شود، خاستگاه اصلی این هنر اصیل است. جلیل جباری در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به قابلیت‌های صادراتی این محصول ارزشمند، گفت: ورنی اصلاندوز به دلیل تنوع نقوش، اصالت طرح‌ها و کیفیت تولید، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک کالای صادراتی دارد و در صورت برندسازی و توسعه بازارهای هدف، می‌تواند نقش مهمی در معیشت عشایر شاهسون ایفا کند.
مدیرکل میراث فرهنگی استان با اشاره به افتتاح خانه ورنی در هفته صنایع دستی به عنوان پاسخی به نیاز دیرینه مردم و مسئولان افزود: اگرچه دبیرخانه این شهر ملی پیشتر مستقر شده، اما اقدامات انجام شده به اندازه ظرفیت‌ها نبوده است. این مرکز جدید، محلی برای آموزش، معرفی و عرضه این هنر اصیل خواهد بود.
خانه خلاق عشایری گرمی؛ پیوند سنت و فناوری نوین در راستای توسعه اقتصاد دانش بنیان در حوزه صنایع دستی عشایر، نخستین خانه خلاق عشایری استان در شهرستان گرمی افتتاح شده است. جباری این اقدام را حرکتی راهبردی دانست که با هدف پیوند میان سنت و فناوری نوین طراحی شده است. وی تأکید کرد: این مرکز می‌تواند به پایگاهی مهم برای تولید و صادرات صنایع دستی، به ویژه بافته‌های داری عشایر شاهسون تبدیل شود.
این ساختمان پیشتر به عنوان نمایشگاه دائمی صنایع دستی، سال‌ها بلاتکلیف مانده بود که با پیگیری‌های انجام شده و همکاری نماینده مجلس، تصمیم به واگذاری آن به بخش خصوصی گرفته شد تا با ایجاد پاتوق فرهنگی و برگزاری رویدادهای تخصصی، به پویایی این مرکز کمک شود.
توسعه بازار، آموزش و پژوهش؛ محورهای اصلی برنامه‌ها جباری، توسعه بازار، آموزش و پژوهش را سه محور اصلی برنامه‌های اداره کل در حوزه صنایع دستی عشایر برشمرد و گفت: همزمان با هفته صنایع دستی، رویداد ملی توسعه صنایع خلاق را برگزار کردیم که ایده‌های آن می‌تواند راهکارهای مؤثری برای رونق بازار این محصولات فراهم کند. وی بر لزوم مستندسازی و پژوهش علمی برای معرفی پیشینه دستبافته‌های عشایر شاهسون تأکید کرد و افزود: نیازمند حضور فعال دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی هستیم تا این مهارت‌های بومی به نسل‌های آینده منتقل شود.
مدیرکل میراث فرهنگی استان با اشاره به عملکرد موفق در جذب تسهیلات تبصره ۱۵ و قرار گرفتن در جمع چهار استان برتر کشور، از آغاز تورهای تجاری و دوره‌های آموزشی جدید برای توانمندسازی صنعتگران عشایر خبر داد.
زنان شاهسون؛ نقش‌آفرینان اصلی در خلق صنایع دستی نیمی از جمعیت جامعه عشایری شاهسون را زنان تشکیل می‌دهند که در کنار تولید لبنیات و اداره زندگی کوچ‌رو، به خلق صنایع دستی نفیسی اشتغال دارند که هر نقش و نگار آن، روایت‌گر تاریخ، باورها و فلسفه زیست این جامعه است. حسن رحمتی یکی از عشایر شاهسون مغان با تأکید بر ضرورت حمایت از این قشر، برای تهیه پرونده ثبتی میراث ناملموس عشایری در فهرست آثار ملی تأکید کرد و گفت: برگزاری جشنواره‌هایی مانند جشنواره کوچ عشایر، فرصت مغتنمی برای معرفی ارزش‌های این زندگی اصیل است.
پیشنهاد ایجاد اکوکمپ عشایری در استان نیز مطرح شده که می‌تواند ضمن معرفی آداب و رسوم عشایر شاهسون، به عنوان جاذبه‌ای جدید در صنعت گردشگری عمل کند و زمینه را برای عرضه مستقیم صنایع دستی به گردشگران داخلی و خارجی فراهم آورد. دستیابی به جایگاه واقعی در بازار جهانی، نیازمند حمایت همه‌جانبه دولت، ایجاد بازارچه‌های دائمی فروش، هم‌افزایی دستگاه‌های متولی و برنامه‌ریزی منسجم برای ورود به عرصه تجارت بین‌الملل است.
تجربه موفق اردبیل در راه‌اندازی خانه‌های خلاق عشایری و شهر ملی ورنی اصلاندوز، نشان می‌دهد با تکیه بر اقتصاد دانش بنیان، برندسازی هدفمند و توانمندسازی جوامع محلی، می‌توان این ظرفیت عظیم را از حاشیه به متن اقتصاد کشور آورد و سهم ایران را در سفره عظیم تجارت جهانی صنایع دستی، بیش از پیش رقم زد.
در ادامه این مسیر، ضرورت دارد نگاهی فراتر از تولید صرف به زنجیره ارزش صنایع دستی عشایر شاهسون داشته باشیم. تجربه کشورهای موفق در این حوزه نشان می‌دهد که موفقیت در بازارهای جهانی، تنها به کیفیت محصول محدود نمی‌شود، بلکه به طراحی بسته‌بندی‌های خلاقانه، داستان‌سرایی پیرامون هر قطعه و ایجاد هویتی منحصربه‌فرد برای هر محصول بستگی دارد.
ورنی شاهسون، با نقوش هندسی و طرح‌های الهام گرفته از طبیعت بکر مغان و سبلان، می‌تواند با روایت کوچ و زندگی عشایری، به برندی شناخته شده در بازارهای اروپا و آسیا تبدیل شود. این رویکرد، ضمن افزایش ارزش افزوده محصولات، زمینه‌ساز اشتغال پایدار برای هزاران خانواده عشایری و جلوگیری از مهاجرت آنها به حاشیه شهرها خواهد شد.
راه‌اندازی سامانه‌های فروش آنلاین در نهایت، تحقق چشم‌انداز جهانی شدن صنایع دستی عشایر شاهسون، نیازمند عزمی ملی و همکاری فرابخشی میان دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و خود جامعه عشایری است. راه‌اندازی سامانه‌های فروش آنلاین، مشارکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی، ثبت نشان جغرافیایی برای ورنی اصلاندوز و برگزاری دوره‌های تخصصی بازاریابی دیجیتال برای زنان عشایر، از جمله گام‌های عملیاتی است که می‌تواند سهم یک درصدی کنونی ایران از بازار جهانی را ارتقا بخشد.
بی‌تردید، سرمایه‌گذاری بر این میراث گران‌بهای فرهنگی، نه تنها اقتصادی پویا را برای منطقه مغان به ارمغان می‌آورد، بلکه هویت دیرینه این سرزمین را در قابی نو به جهانیان معرفی خواهد کرد و نام شاهسون را در کنار بزرگترین برندهای صنایع دستی جهان، ماندگار می‌سازد.
