یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: ما با بیماری دیابت بیشتر با جنبه‌های قند آن آشنا هستیم. می‌دانیم که بیماران باید مصرف شیرینی را کاهش دهند و به عددی در برگه آزمایش توجه کنند. اما بسیاری از ما از این موضوع بی‌خبر هستیم که دیابت می‌تواند منجر به نابینایی، قطع پا و حتی مرگ شود. این‌ها عوارض شناخته‌شده بیماری هستند و نه داستان‌های ترسناک. نکته مهم‌تر این است که می‌توان خطر بسیاری از این عوارض را کاهش داد. دیابت تنها به معنای بالا بودن یک عدد به نام قند خون در برگه آزمایش نیست. زمانی که قند خون برای مدت طولانی بالا بماند، به رگ‌ها و اعصاب آسیب می‌زند. سکته قلبی و مغزی از جمله خطرات جدی دیابت به شمار می‌روند. همچنین، کلیه‌ها ممکن است به تدریج توانایی تصفیه خون را از دست بدهند. نارسایی پیشرفته کلیه ممکن است بیمار را به دیالیز یا پیوند کلیه نیازمند کند. در این دوره، ممکن است فرد هیچ دردی احساس نکند و از وضعیت بدنش بی‌خبر باشد. بنابراین، خطر مرگ ناشی از دیابت را نباید با مشکلات ناگهانی ناشی از قند خون بالا یکی دانست. در بسیاری از موارد، خطر اصلی از آسیبی ناشی می‌شود که به آرامی در بدن جمع شده و ناگهان به شکل سکته یا نارسایی یک عضو خود را نشان می‌دهد.
ماجرای قطع پا نیز از همین آسیب‌های تدریجی آغاز می‌شود. دیابت ممکن است حس پا را کاهش دهد؛ به‌طوری که فرد نتواند زخم، سوختگی یا فشار ناشی از کفش را تشخیص دهد. از سوی دیگر، اختلال در خون‌رسانی باعث می‌شود زخم‌ها دیرتر بهبود یابند. حالا زخمی که به آسانی قابل درمان بود، ممکن است عفونت کند و گسترش یابد. در این شرایط، برای کنترل عفونت و نجات جان بیمار، ممکن است تنها راه، قطع بخشی از پا باشد. به همین دلیل، توجه به کف پا و جدی گرفتن یک زخم کوچک بخشی از مراقبت‌های پزشکی است و نه وسواس.
در مورد چشم نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. دیابت به رگ‌های ظریف شبکیه آسیب می‌زند. اما آسیب شبکیه لزوماً با کاهش دید آغاز نمی‌شود. ممکن است بیمار همچنان دید خوبی داشته باشد، اما بیماری به پیشرفت خود ادامه دهد. زمانی که تاری دید ظاهر می‌شود، ممکن است فرصت جلوگیری از بخشی از آسیب از دست رفته باشد. معاینه برای شناسایی آسیب پیش از بروز علائم ضروری است. معاینه منظم چشم برای افراد دیابتی، حتی زمانی که شکایتی از بینایی ندارند، بسیار مهم است.
نکته‌ای که این خطرات را جدی‌تر می‌کند این است که دیابت نوع دو ممکن است سال‌ها بدون نشانه‌های آشکار باقی بماند. نه تشنگی شدید، نه پرادراری، نه ضعف و نه کاهش وزن. نبود این نشانه‌ها به معنای طبیعی بودن قند خون نیست. بسیاری از افراد زمانی از بیماری خود مطلع می‌شوند که مدت‌ها از آغاز آن گذشته است. آگاهی از این عوارض باید به سه اقدام منجر شود؛ آزمایش قند خون در زمان مناسب، به‌ویژه برای افرادی که در معرض خطر هستند؛ اقدام برای پیشگیری از دیابت نوع دو، حتی در مرحله پیش‌دیابت؛ و مراقبت منظم از چشم، کلیه، پا و سلامت قلب و عروق پس از تشخیص بیماری. کنترل فشار خون و چربی خون نیز در این مراقبت‌ها نقش مهمی دارند. هدف تنها کاهش یک عدد نیست، بلکه جلوگیری از این است که کسی به خاطر بیماری‌ای قابل کنترل، بینایی، پا یا جانش را از دست بدهد.
