به گزارش پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از مهر، توافق میان ایران، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی برای ادامه گفت‌وگوها، نشان‌دهنده تمایل این چهار کشور به تقویت رایزنی‌های سیاسی و امنیتی در شرایط بحرانی غرب آسیاست. موفقیت این روند به تبدیل تفاهم اولیه به سازوکارهای عملی همکاری بستگی دارد.
نخستین نشست چهارجانبه این کشورها روز دوشنبه چهارم آبان ۱۴۰۵ در تهران برگزار شد. این نشست در بستر تحولات امنیتی منطقه و ضرورت بازنگری در شیوه‌های مدیریت بحران، می‌تواند نقطه آغاز فصل جدیدی از رایزنی‌های منطقه‌ای باشد.
میزبانی محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، از شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، عاصم منیر، فرمانده نیروهای مسلح پاکستان و ابراهیم کالین، رئیس سرویس اطلاعات ترکیه، نشان‌دهنده تمرکز این ابتکار بر سطوح مهم تصمیم‌گیری سیاسی، دفاعی و امنیتی است. ترکیب شرکت‌کنندگان همچنین حاکی از این است که گفت‌وگوها ظرفیت پرداختن به مسائل راهبردی و امنیتی منطقه را دارد.
مهم‌ترین دستاورد اعلام‌شده این نشست، توافق چهار کشور برای ادامه گفت‌وگوها با هدف تقویت همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه، به ویژه در حوزه صلح و امنیت منطقه‌ای است. هرچند بیانیه پایانی از توافق مشخص بر سر سازوکار اجرایی، دستور کار تفصیلی یا تشکیل نهاد مشترک امنیتی سخن نمی‌گوید، اما توافق بر استمرار رایزنی‌ها را می‌توان گامی اولیه برای ایجاد کانال ارتباطی منظم میان چهار بازیگر اثرگذار منطقه ارزیابی کرد.
اهمیت این روند زمانی بیشتر نمایان می‌شود که اختلاف دیدگاه‌ها و رقابت‌های گذشته میان برخی از کشورهای شرکت‌کننده در نظر گرفته شود. ایران و عربستان در سال‌های اخیر به دنبال احیای روابط و کاهش تنش بوده‌اند و مشارکت هم‌زمان ترکیه و پاکستان می‌تواند دامنه رایزنی‌ها را از روابط دوجانبه فراتر ببرد و زمینه بررسی مسائل مشترک امنیتی را فراهم کند. با این حال، تبدیل این ظرفیت به همکاری پایدار مستلزم مدیریت اختلافات و تعریف منافع مشترک و قابل تحقق است.
از منظر راهبردی، نشست تهران با رویکرد تأمین امنیت منطقه به دست کشورهای منطقه هم‌خوانی دارد. این رویکرد بر تقویت اعتماد متقابل، افزایش مسئولیت‌پذیری بازیگران منطقه‌ای و کاهش وابستگی به ترتیبات امنیتی تحمیل‌شده از خارج تأکید می‌کند. در این چارچوب، بررسی ریشه‌های ناامنی، اشغالگری و توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی و پیامدهای تجاوز نظامی آمریکا و این رژیم علیه ایران، می‌تواند از محورهای مهم گفت‌وگوهای آتی باشد؛ هرچند بیانیه منتشرشده جزئیاتی درباره محورهای مورد بحث در جلسه ارائه نمی‌کند.
در نهایت، معیار اصلی موفقیت ابتکار تهران، نه تنها برگزاری نشست، بلکه استمرار گفت‌وگوها و دستیابی تدریجی به توافق‌های عملی در حوزه امنیت منطقه‌ای خواهد بود. اگر چهار کشور بتوانند تفاهم اولیه را به رایزنی‌های منظم، همکاری در مدیریت بحران و سازوکارهای اعتمادساز تبدیل کنند، این نشست می‌تواند به گامی مؤثر در مسیر شکل‌گیری امنیت درون‌زای منطقه‌ای تبدیل شود؛ مسیری که تحقق آن به اراده سیاسی و میزان انعطاف‌پذیری طرف‌ها در برابر اختلافات وابسته است.
