محمدرضا هرمزی‌نژاد در گفت‌وگو با پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از خبرنگار مهر، برنامه‌های جدید بنیاد ملی علم ایران را برای تحقق منویات رهبری در زمینه توجه به علوم پایه، مرزشکنی علمی و حرکت به سمت حل مسائل حل‌نشده تشریح کرد. وی گفت: در این راستا، با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست‌جمهوری، هشت محور اصلی استخراج شده است که دکتر افشین نیز در پاسخ به پیام رهبری به آن‌ها اشاره کرده است. این محورها بخشی از مأموریت‌های معاونت علمی به شمار می‌روند.
بخش قابل‌توجهی از موضوعات مطرح‌شده در پیام اخیر رهبری نیز با مأموریت بنیاد ملی علم ایران ارتباط دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به حمایت از علوم پایه و پشتیبانی از پژوهش‌های مرزشکن و تحول‌آفرین یا همان «گیم‌چنجر» اشاره کرد. هرمزی‌نژاد با بیان اینکه می‌توان از واژه «تحول‌آفرین» به‌عنوان معادل فارسی گیم‌چنجر استفاده کرد، ادامه داد: رویکرد ما در این حوزه باید با گرنت‌های معمولی که در حال حاضر ارائه می‌کنیم، متفاوت باشد. همان‌طور که دکتر افشین پیش‌تر در موضوع معماری نوین حکمرانی علم و فناوری مطرح کردند، برنامه‌های متعددی برای تبدیل ایده به اثر در دستور کار قرار دارد تا این دستاوردها بتوانند در ساخت آینده علمی کشور مؤثر باشند.
وی افزود: در محورهایی که به مأموریت بنیاد مربوط می‌شود، به‌ویژه حل مسئله و اثربخشی پژوهش، باید نگاه ویژه‌ای داشته باشیم؛ موضوعی که در پیام اخیر رهبری نیز مورد تأکید قرار گرفته است. در همین راستا، برنامه‌های متعددی را بررسی کرده‌ایم که برخی از آن‌ها آغاز شده و برخی دیگر نیز در حال اجراست.
هرمزی‌نژاد با اشاره به برنامه‌های بنیاد در زمینه خیزش علمی جدید و عمیق گفت: حمایت ویژه از توسعه علوم پایه و علوم انسانی، به‌ویژه در حوزه پژوهش‌های این علوم، از دیگر محورهای مورد توجه ما است. گرنت‌های جدید از جنس حمایت‌های مرزشکن هستند و باید حمایت‌هایی فاخر برای آن‌ها در نظر گرفته شود. البته این موضوع به معنای توقف حمایت‌های جزئی و معمولی نیست؛ این حمایت‌ها همچنان ادامه خواهند داشت و بخشی از فعالیت‌های روزمره بنیاد محسوب می‌شوند، اما حمایت‌های تحول‌آفرین و مرزشکن باید به‌صورت ویژه تدوین و اجرا شوند.
هرمزی‌نژاد یکی از الزامات تحول در نظام حمایت از پژوهش را تعریف مشوق‌ها و گرنت‌های بلندمدت دانست و گفت: این حمایت‌ها در وهله نخست باید مستمر باشند و در مرحله بعد، در یک دوره زمانی طولانی‌مدت، برای مثال پنج یا شش سال، ادامه پیدا کنند. زمانی که قرار است اتفاق مهمی در حوزه پژوهش رخ دهد و فعالیت علمی به اثربخشی واقعی برسد، حاکمیت نیز باید بخشی از ریسک این فعالیت‌ها را بپذیرد. در واقع، نمی‌توان انتظار داشت پژوهش‌های بزرگ و تحول‌آفرین شکل بگیرند، اما تمام ریسک آن‌ها بر دوش محقق باشد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به بررسی تجربه بنیادهای علمی دنیا در حمایت از برندگان جایزه نوبل اظهار کرد: بررسی کردم افرادی که موفق به دریافت جایزه نوبل شده‌اند، چه مدت پس از دریافت حمایت از بنیادهای علمی و نهادهای تأمین مالی پژوهش توانسته‌اند نتایج فعالیت‌های خود را به ثمر برسانند. این موضوع برای من بسیار جالب بود و معتقدم سیاست‌گذارانی که در حوزه پژوهش سرمایه‌گذاری می‌کنند، باید به این آمار توجه داشته باشند.
وی ادامه داد: ۱۰ تا ۱۲ نفر از برندگان نوبل را که از بنیادهای علمی آمریکا حمایت دریافت کرده بودند، بررسی کردم. برای مثال، در حوزه mRNA، DNA و موضوعاتی که امروز با آن‌ها سروکار داریم، از جمله فناوری کریسپر و حوزه‌های مرتبط با درمان و علوم پایه، اعداد و ارقامی مانند ۳۲، ۳۹، ۳۳، ۲۶، ۱۱ و ۳۵ سال به دست آمد. این ارقام نشان می‌دهد در موارد بررسی‌شده، حمایت‌های بنیادهای علمی در بازه‌های زمانی طولانی، حتی حدود ۳۰ سال و بیشتر، ادامه داشته است تا در نهایت یک پژوهشگر بتواند به پروژه‌ای تحول‌آفرین دست پیدا کند.
هرمزی‌نژاد با بیان اینکه جایزه نوبل را به‌عنوان نمادی از برتری علمی کشورها مطرح می‌کند، افزود: کارهای بسیار بزرگی در جامعه انجام می‌شود که حاصل پژوهش‌های عمیق و بنیادی هستند، اما لزوماً همه آن‌ها به دریافت جایزه نوبل منتهی نمی‌شوند. در پیام اخیر رهبری بر شجاعت علمی نیز تأکید شده است. این موضوع برای من اهمیت زیادی دارد؛ چراکه حمایت‌ها و مشوق‌ها باید مستمر، مؤثر و همراه با شجاعت باشند و ما باید این رویکرد را در بنیادهای علمی خود نهادینه کنیم.
هرمزی‌نژاد با اعلام خبر رونمایی از گرنت‌های تحول‌آفرین بنیاد ملی علم ایران تا پایان سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: دکتر افشین دستور داده‌اند این برنامه طراحی و اجرا شود و برای نخستین بار سه مورد از گرنت‌های ویژه بنیاد را معرفی می‌کنم که در چارچوب معماری نوین حمایت‌های پژوهشی، تا پیش از پایان سال از آن‌ها رونمایی خواهد شد. عنوان این مجموعه «حمایت از پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین» است. این مأموریت پس از پیام اخیر رهبری در دستور کار بنیاد قرار گرفت. بودجه بنیاد را پیش‌تر تنظیم کرده بودیم، اما دکتر افشین دستور دادند از محل منابع مازاد بر بودجه، این گرنت‌ها طراحی شوند. اکنون نیز تقریباً در مراحل پایانی طراحی آن‌ها قرار داریم و عناوینی که امروز مطرح می‌کنم، برای نخستین بار اعلام می‌شوند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به ساختار پیشین حمایت‌های این بنیاد گفت: پیش از این، سه لایه اصلی در برنامه‌های حمایتی بنیاد تعریف شده بود که شامل ظرفیت‌سازی برای پیشبرد مرجعیت علمی و سلامت، ایجاد ظرفیت برای خلق راه‌حل‌های جدید به‌منظور حل مسائل کلان کشور و همچنین ترویج علم بود. اکنون یک لایه جدید به این سه لایه اضافه کرده‌ایم که همان لایه تحول‌آفرین و گرنت‌های اکتشافی و تحول‌آفرین است. بنابراین، ساختار حمایت‌های پژوهشی بنیاد با اضافه شدن این بخش وارد مرحله جدیدی می‌شود.
هرمزی‌نژاد با بیان اینکه سه گرنت ویژه در این چارچوب تعریف شده است، تصریح کرد: مبالغ این گرنت‌ها بالاتر است، مدت‌زمان بیشتری برای اجرای آن‌ها در نظر گرفته‌ایم و میزان جسارت و شجاعت ما در حمایت از پژوهشگران نیز افزایش یافته است. در واقع، میزان ریسکی که حاکمیت در حمایت از این پژوهشگران می‌پذیرد، در این گرنت‌ها بیشتر خواهد بود. در حمایت‌های معمول بنیاد ملی علم ایران، ریسک پژوهش تا حدود زیادی میان بنیاد و محقق تقسیم می‌شود، اما در گرنت‌های اکتشافی و تحول‌آفرین قرار است این رویکرد تغییر کند. به همین دلیل، سهم بیشتری از ریسک را خودمان بر عهده می‌گیریم و منابع مالی قابل‌توجهی در اختیار محقق قرار می‌دهیم تا بتواند دست‌کم طی دو یا سه سال، یک پرسش علمی را دنبال کند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران خاطرنشان کرد: ممکن است یک پروژه به نتیجه نرسد یا حتی با شکست مواجه شود، اما نکته مهم این است که شجاعت پذیرش ریسک را داشته باشیم و اجازه ندهیم تمام مسئولیت شکست احتمالی بر دوش محقق باشد. در این مدل، بخش بیشتری از ریسک را به‌عنوان حاکمیت می‌پذیریم. وی این رویکرد را نوعی تغییر پارادایم در نظام تأمین مالی پژوهش دانست و گفت: بنیاد ملی علم ایران به دنبال تحقق چنین تغییری در ساختار حمایت‌های پژوهشی کشور است.
هرمزی‌نژاد با تشریح سه گرنت جدید بنیاد اظهار کرد: این سه گرنت شامل پژوهش‌های اکتشافی، پژوهش‌های تحول‌آفرین و گرنت مهر تحول آفرین یا «رویای علمی ایران» است. این سه نمونه گرنت را طراحی و تدوین کرده‌ایم که همان حمایت‌هایی هستند که از آن‌ها با عنوان گرنت رویای علمی نیز یاد می‌شود. رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه این گرنت‌ها باید از اثربخشی و شجاعت علمی بالایی برخوردار باشند، گفت: به همین دلیل، برای
