علی بیت‌اللهی در گفت‌وگو با پایگاه خبری دیدگاه مدیریت به نقل از خبرنگار مهر در مورد دلایل بروز سیل در تاریخ ۱۱ مهرماه در منطقه عظیمیه کرج، بیان کرد: بارش حدود ۱۲ میلی‌متر در مدت زمان تقریبی ۲۰ دقیقه در حوضه شیب‌دار عظیمیه، رواناب را با دبی تقریبی ۱۰ مترمکعب بر ثانیه به بلوار طالقانی منتقل کرد و علت اصلی وقوع سیلاب شهری، مسدود شدن خروجی طبیعی حوضه و اتصال مستقیم آن به معابر است.
وی افزود: این سیلاب ناگهانی خسارت جانی زیادی به همراه نداشت، اما آسیب‌پذیری شهرهای واقع در نزدیکی ارتفاعات را نمایان کرد. رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به اینکه بارش ثبت‌شده در عظیمیه تا صبح ۱۲ مهر حدود ۱۲.۲ میلی‌متر و در کرج ۷.۵ میلی‌متر گزارش شده است، خاطرنشان کرد: در ارتفاعات البرز مقادیر بالاتری مانند ۳۰.۴ میلی‌متر در ناریان طالقان نیز ثبت شده است.
بیت‌اللهی ادامه داد: سیل ماسه‌ای از سمت کوه نورالشهدا و بام کرج به میدان کوهنورد و بلوار طالقانی شمالی رسید و خودروها و موتورسیکلت‌ها جابه‌جا شدند و نهشته‌های گل و لای ریز تا دانه‌متوسط معابر را پوشاند. وی افزود: مساحت حوضه آبریز عظیمیه حدود ۱۷۰ هکتار (۱.۷ کیلومترمربع) است و طول طویل‌ترین آبراهه آن حدود ۲ هزار و ۳۰۰ متر و شیب متوسط در امتداد آن حدود ۲۵ درصد برآورد شده است؛ ارتفاع این حوضه از حدود یکهزار و ۵۹۰ تا ۲ هزار و ۲۲۰ متر متغیر است و زمان تمرکز حدود ۱۴ دقیقه تخمین زده شده است. حوضه عمدتاً سنگی و کم‌نفوذ با پوشش ماسه‌سنگ توف‌دار و میکروکنگلومراست و رسوبات سیلابی بیشتر ریز تا متوسط‌دانه‌اند.
رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اضافه کرد: بر اساس فرض بارش ۱۲ میلی‌متر در ۲۰ دقیقه و ضریب رواناب ۰.۶، حجم کل بارش روی حوضه حدود ۲۰ هزار مترمکعب، حجم رواناب حدود ۱۲ هزار مترمکعب، دبی بیشینه حدود ۱۰ مترمکعب بر ثانیه و سرعت جریان حدود ۲.۵ تا ۳ متر بر ثانیه تخمین زده شده است. در معابر، ارتفاع آب تا حدود ۲۰ سانتی‌متر و سرعت حدود ۳ متر بر ثانیه گزارش شد که توان حمل خودرو را دارد. در آبراهه اصلی، اثر سیل روی تنه درختان تا حدود ۳ متر نیز مشاهده شده است.
بیت‌اللهی با اشاره به اینکه در حوضه ۲۹ بند (چک‌دم) شناسایی شده، خاطرنشان کرد: ۲۴ بند سالم بوده، سه مورد آسیب جزئی و دو مورد آسیب بیشتری بدون تخریب کامل داشتند و تقریباً همه پیش از سیل پر از رسوب بودند. وی اضافه کرد: نقش اصلی این بندها، کاهش سرعت رواناب و افزایش زمان تمرکز است و رسوب‌گیری دائمی نیست. محاسبه اولیه روی قطعه‌ای با ۱۴ چک‌دم نشان داد سرعت بدون بند حدود ۵.۱ و با بند حدود ۴.۲ متر بر ثانیه است؛ یعنی ۱۷.۵ درصد به کاهش سرعت سیلاب کمک کرده است.
وی تأکید کرد: علت سیلاب در معابر شهری، نه تنها بارش بالادست، بلکه انسداد کامل ادامه آبراهه در خروجی جنوبی حوضه و اتصال مستقیم به بلوار طالقانی است. مقایسه تصاویر حدود ۲۷ سال پیش با وضعیت کنونی نشان می‌دهد که تراکم ساخت‌وساز بیشتر و مسیر خروجی بسته‌تر شده است؛ روند انسداد از حدود چهار دهه پیش قابل ردیابی است. به گفته بیت‌اللهی، اگر مسیر طبیعی حفظ شده بود، با حجم نسبتاً محدود رواناب، هجوم مخرب به خیابان کمتر محتمل بود.
لزوم ایجاد کانال برای هدایت سیل به سمت رود جرئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تصریح کرد: پیشنهاد ما این است که مسئولان در انتهای حوضه حوض و استخر آرامش بسازند تا امکان لایروبی مرتب فراهم شود؛ همچنین باید امکان انتقال سیلاب با ظرفیت دست‌کم ۱۰ مترمکعب بر ثانیه به سمت رود کرج یا مسیر غربی باغستان و گوهردشت بررسی شود؛ دو مسیر حدود ۳.۵ کیلومتری موازی آزادراه تهران–شمال و امتداد بلوار زنبق برای این کانال قابل مطالعه است.
بیت‌اللهی افزود: اگر احداث کانال ممکن نباشد، باید در سطح بلوار طالقانی کانال‌های اریب برای رسوب‌گیری و کاهش سرعت آب ساخته شود و پس از جدا کردن گل و لای، رواناب به چاه تزریق شود. در بارش‌های رگباری نیز لازم است معابر پرخطر مانند بلوار طالقانی مسدود و تردد ممنوع اعلام شود. وی تأکید کرد: سامانه هشدار میدانی سیل بر اساس اندازه‌گیری واقعی بارش و رواناب همان حوضه نصب شود؛ این سامانه با هشدارهای کلی هواشناسی متفاوت است. آموزش مداوم رفتار صحیح عابران و رانندگان در زمان سیل نیز باید در رسانه‌ها پیگیری شود.
رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تصریح کرد: سال ۱۴۰۵ با احتمال ال‌نینو، تکرار سیلاب ناگهانی شهری در کرج و شهرهای مشابه از جمله تهران که آبراهه‌های طبیعی را قطع کردند، جدی است. بیت‌اللهی افزود: آبراهه با آسفالت حذف نمی‌شود؛ در بارش شدید همان مسیر کم‌ارتفاع دوباره فعال می‌شود. درس سیلاب عظیمیه این است که توسعه بدون انطباق با زهکشی طبیعی، خیابان را به مسیل موقت تبدیل می‌کند.
