مهدی صدیقیان
بازی باد و آب و خاک… آمیزه‌ای از نقش و رنگ و سکوت. یک آسمان پرستاره و دلی که افسونت می‌کند تا به این پهنه‌ی افسانه‌ای و سحرانگیز بیندیشی. وسعتی بی‌کران در عمق خاطره‌هایی که با رنگ خاک جانی دوباره می‌گیرند.
«شهداد» سرزمین جان و روح و بی‌قراری است… پایانی بر نومیدی در دنیایی پر از امید و نور است… عطر خوش باران است در زمین… شکوه تاریخ ایران است در کنار ساخته‌هایی از طبیعت.
سفر به «کلوت شهداد» آغاز یک مکاشفه است از خود، پایان دل بریدن است از منیت‌ها…
کلوت خاک نیست، بازگشتی است به دل اعصار و قرون… یک تاریخ نیست، همه‌ی تاریخ است… فقط آب و باد و خاک نیست… طبیعتی باشکوه است که دنیا حتی در خواب نیز نمی‌تواند ببیندش! یا به سرزمین بزرگ‌ترین بتای کلوخی دنیا که می‌گذاری، حیرت‌زده می‌شوی… صدای پرنده‌های کوچک قلبت را می‌شنوی که آواز زندگی می‌خوانند.
مات و متحیر می‌مانی از این همه زیبایی و زیبایی… فقط سکوت…
کلوت از دیروز تاریخ تا به امروز ما را عاشقانه به سمت خود می‌خواند…
هنوز قلبی در این کویر می تپد که حیات تمدن است… این گوشه از سرزمین دل در بود و نبود دارد…
کویر لوت امروز مدیون این قطعه از تاریخ پرآوازه اما بی‌نام و نشان است…«کلوت» امروز ایستاده نفس می‌کشد و در سکوتی پر از راز و رمز وهم‌آلود خود را می‌نمایاند.
کلوت ردپایی از غرور در سینه دارد و چون سند زنده، در دل شهداد، هویت خویش را فریاد می‌کند.
سفر به کلوت، یک سفر خیالی نیست، سفری واقعی است… سفری همراه با تحول و تغییر، سفری برای نو شدن و نو اندیشیدن…
سفر به کلوت، کاوش و جستجویی در تاریخ است. نیازی به بهتر اندیشیدن و بازی شاعرانه آب و باد و خاک است و به قول سهراب سپهری قرار دل بی‌قرار است:
سفر مرا به باغ چند سالگی‌ام برد
و ایستادم تا
دلم قرار بگیرد،
صدای پرپری آمد
و در که باز شد
من از هجوم حقیقت به خاک افتادم
سفر به کلوت، کشف خویشتن است… گوش فرا دادن به صدای طبیعت… نگاه دیگر به کلوخ‌واره‌هایی که تو را به عمق حقیقت می‌برد…
پناه بردن به خاکی که از آن متولد شده و برخاسته‌ایم…
از خاک برآمدیم و بر خاک شدیم…
سفر به کلوت، تنها یک سفر معمولی نیست، بلکه تولدی دوباره است:
دل من می‌خواهد
با پر چلچله‌ها که تداعی سفر در آن‌هاست
سفر آغاز کند
سفری از تن خاک
سفری تا افلاک
آثار شهرکلوت‌ها از غرایب طبیعت است. هنگام عبور از این نقاط مخروبه، شخص تصور می‌کند که از وسط قلاع و قصرهای جن و پری می‌گذرد. این ابنیه‌ای که طبقه طبقه روی هم بنا شده و گویا اشخاصی ورای نوع انسان در ساختمان آن دخیل بوده‌اند، اشکال عبادتگاه‌ها، اهرام، برج‌ها و قلعه‌های بزرگی را درنظر انسان مجسم می‌کنند و بدون اغراق از مشاهده آنها شخص به خود می‌لرزد.
استان کرمان مجموعه‌یی بسیار متنوع و زیبا از سرسبزترین نواحی تا خشک‌ترین مناطق را در خود جای داده است. یکی از خشک‌ترین و گرم‌ترین نقاط ایران و جهان، بیابان لوت است که کویر شهداد قسمتی از آن را دربرمی‌گیرد. کویر شهداد – یکی از جاذبه‌های طبیعت‌گردی کرمان در حاشیه غربی کویر لوت است. این کویر، پهنه گسترده‌یی از دانه‌های ریز شن است که در سایه روشن آفتاب هر لحظه به رنگی در می‌آید و یقین و باور آدمی را بیش از پیش به عظمت پروردگار افزون می‌کنند.
شهداد
شهداد با نام کهن “خبیص” به فاصله حدود یکصد کیلومتری شرق کرمان در حاشیه غربی دشت لوت قرار دارد. کاوش‌های علمی باستان‌شناختی در حاشیه غربی دشت لوت از سال ۱۳۴۸ شروع و تا سال ۱۳۵۶ ادامه یافت که حاصل هشت فصل کاوش در این منطقه، منجر به کشف گورستان‌هایی مربوط به هزاره دوم و سوم قبل از میلاد و کوره‌های ذوب مس شد.
اشیا و آثار بدست آمده در گورستان‌های پیش از تاریخ شهداد شامل ظروف بی‌شمار و متنوع سفالین (یکی از فنون متداول مردم ساکن این ناحیه در دنیای باستان، هنر سفالگری بوده است) و ظروف مفرغی است که مردمان هنرمند و صنعتگر با وارد کردن سنگ مس و استحصال آن در کوره‌های ذوب مس به ساخت ظروف متعددی می‌پرداخته‌اند که از لحاظ کیفیت و کمیت بسیار ارزنده و درخورتامل است. از جمله اشیاء فلزی منحصربه‌فرد یافت شده در یکی از گورهای باستانی شهداد، درفش فلزی با نقوش مختلف انسانی (نقش الهه)، حیوانی و گیاهی است.
ظروف و اشیاء مختلفی که از سنگ مرمر و سنگ صابونی است، از حیث تنوع و فرم نیز اهمیت فراوانی دارد. بعد از پیروزی انقلاب و با یک وقفه هفده ساله، کاوش‌های دشت لوت شهداد مجدداً آغاز شد. حاصل چهار فصل کاوش بعد از انقلاب، کشف مجموعه‌یی از واحدهای معماری مسکونی و کارگاهی است. واحدهای معماری بدست آمده که در ظاهر ناپیوسته و جدا از یکدیگرند در واقع بهم وابسته و مرتبط هستند.
نظر به شواهد و آثار بدست آمده‌ای چون زمین‌های خیش‌خورده، کرت‌بندی شده و … می‌توان یکی از این واحدها را به‌نام محله کشاورزان و محله دیگری را به لحاظ کشف تعداد زیادی مهره‌های ساخته شده سالم، نیمه‌کاره و شکسته شده در حین انجام کار، محله جواهراسازی نامید.
حاصل چندین فصل کاوش و مطالعه گروه باستان‌شناسی دشت لوت گویای آن است که در هزاره‌های سوم و چهارم قبل از میلاد مردمانی با فرهنگ غنی، صنعتگر و هنرمند در این منطقه می‌زیسته‌اند که علاوه بر زراعت، کشاورزی و ساخت بسیاری از ظروف و اشیا که مواد اولیه آنها در محل موجود بوده یا وارد کردن دیگر مواد اولیه از مناطق دوردست، ابزار و اشیای مختلفی از سنگ و فلز ساخته و آن را به مناطقی چون ترکستان در شمال، دره رود سند در شرق، سواحل جنوبی خلیج فارس در جنوب و بین‌النهرین در غرب صادر و درعوض مواد مورد لزوم و مایحتاج خویش را وارد می‌کرده‌اند.
مهم‌ترین عوارض طبیعی کویر شهداد عبارتند از:
نبکاها یا گلدان‌های ماسه‌یی
نبکاها عوارض زیبایی به شکل گلدان و از جنس ماسه هستند که در بخش‌های ابتدایی جاده‌ی کویری شهداد دیده می‌شوند و قدمت آنها چند صدساله است. این پدیده‌ی زیبای طبیعی به دلیل فرسایش باد و مقاومت ریشه‌ی درختان کویری گز، ایجاد شده و شکل آنها به گونه‌یی است که گویا گلدان‌های بزرگی را در جای جای کویر بر زمین نهاده‌اند.
شهر افسانه‌یی کلوت‌ها
کلوت (یا همان کوه لوت) مهم‌ترین عارضه‌ی طبیعی در لوت مرکزی است. این عوارض که به دلیل برخورد طوفان‌های شن با بخش‌های مقاوم‌تر خاک (فرسایش بادی شدید) به وجود آمده‌اند، در تمام دنیا بی‌نظیر بوده و با تکرار نامنظم آنها در منطقه‌یی به وسعت ۱۱۰۰۰ کیلومتر مربع (۸۰ در ۱۴۵ کیلومتر) شهری افسانه‌یی در مقابل دیدگان گردشگران به نمایش درمی‌آید که در این باره می‌خواهیم بیشتر توضیح دهیم.
کتیرالاضلاع‌ها و پولیکون‌های نمکی
کتیرالاضلاع‌ها بر اثر تبخیر آب روی بخش‌هایی از خاک کویر که دارای نمک قابل توجهی می‌باشد، ایجاد می‌شوند. تبخیر، با ایجاد ترک‌هایی عمیق بر روی خاک موجب تشکیل چندضلعی‌های نامنظم در روی زمین می‌شود. در بخش‌هایی از طبیعت زیبای لوت مرکزی، تیپ‌های تخم‌مرغی ایجاد می‌شود که اشکالی به شکل توپ یا تخم‌مرغ با فضای خالی (درست شبیه توپی که آن را باد کرده‌اند) هستند که جنس آنها از گل و نمک است. این تیپ‌ها از جمله دیدنی‌ترین عوارض طبیعی این منطقه هستند.
رود شور
رودخانه‌ی فعلی است که از کوه‌های شمالی کرمان سرچشمه می‌گیرد و با سفری طولانی و پر پیچ و خم در لوت مرکزی به نزدیکی کلوت‌ها می‌رسد. آب این رودخانه‌ی فعلی در طول مسیر تبخیر شده و در این منطقه کم‌کم ناپدید می‌شود. حالت این رود، بسیار زیبا و دیدنی است (البته در فصلی از سال دارای آب است).
گندم بریان
گندم بریان نام گرم‌ترین منطقه‌ی کره‌ی زمین است که در ۱۵ کیلومتری شمال غربی کلوت‌ها و ۱۵۰ کیلومتری شهداد قرار دارد. قبل از این گرم‌ترین منطقه‌ی زمین با میانگین دمای ۶۷ درجه‌ی سانتی‌گراد، در بخشی از بیابان‌های کشور لیبی ثبت شده بود، اما پس از تحقیق جامع بیابان‌شناسان، منطقه‌ی «گندم‌بریان» با میانگین دمای ۷۳ درجه در تابستان و میانگین دمای سالیانه‌ی ۵۰ درجه، به عنوان گرم‌ترین نقطه زمین ارزیابی و معرفی شد. دمای این منطقه در بعضی از روزهای تابستان به ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد نزدیک می‌شود.
کمپ کویری شهداد
در فاصله‌ی ۳۰ کیلومتری از کلوت‌ها، کمپ کویری شهداد قرار دارد که توسط سازمان‌های ذیربط در قلب کویر و برای اسکان موقت جهانگردان، با ارایه‌ی امکانات گردشگری ساخته شده است. کلیه‌ی قسمت‌ها و اتاق‌های این کمپ، شبیه آلاچیق بوده و از ساقه و برگ درختان نخل می‌باشد. از جاذبه‌های دیگر کویر، سکوت دل‌انگیز و شب‌های پرستاره‌ی آن است که با برافروختن آتش و نگاه به آسمان، می‌توان شبی رویایی و خاطره‌انگیز را در دل کویر تجربه کرد.
کلوت بزرگ‌ترین شهر بی‌جمعیت جهان
اما زیباترین جاذبه کویر شهداد، کلوت‌ها هستند که تماشای آنها به سفر در یک رویای زیبا و جهانی عجیب شباهت دارد. کلوت‌ها بزرگ‌ترین عارضه طبیعی کلوخی دنیا و زیباترین و جذاب‌ترین پدیده این کویر به شمار می‌روند. کلوت‌ها سرتاسر قسمت غربی کویر لوت مرکزی را پوشانده اند و در اثر فرسایش آبی و بادی طی هزاران سال شکل گرفته‌اند. شکل ویژه کلوت‌ها باعث شده که برخی از جهانگردان خارجی از آن، به عنوان شهر ارواح یاد کنند. در شهر کلوت‌ها کسی زندگی نمی‌کرده و نمی‌توانسته زندگی کند . آنجا هیچ گیاهی نمی‌روید و اساسا هیچ موجود زنده‌ا‌ی وجود ندارد . در شهر کلوت‌ها حتی باکتری حق حیات ندارد . بازمانده‌های شکیلی که از سازه‌های کهن به چشم بیتنده می‌آید ، تصویرهایی طبیعی است که سازه رقص باد در دل خاک است . کلوت ساختاری است از حرکت باد در دل نرم کویر که در طول سالیان سال شکل گرفته‌است. نم باران اگر بر تن خشک کویر باریده ، خاک‌های تل شده بر گرد ستگی را بر هم استوار کرده و سازه‌ای را به وجود آورده که گویی بنایی خشتی از تمدن ما قبل تاریخ است .
می‌گویند هر بارانی که بر کویر لوت می‌بارد ، صورتی تازه برای هر کلوت می‌سازد و شاید گردشگری که در سفر نخستین کلوتی را چون ستاره‌یی به نام خود زده‌است ، در سفر بعدی نشناسد . باد و باران ، دو معمار قسم خورده کلوت‌اند که دست از سرش بر نمی‌دارند. به خاطر داشته باشید که جهان دشت لوت را نمایشگاهی طبیعی از شگفت‌انگیزترین عوارض بیابانی دنیا می‌داند که بزرگ‌ترین شهر کلوخی جهان (منطقه کلوت‌ها)، مرتفع‌ترین هرم‌های ماسه‌یی دنیا (مرتفع‌ترین هرم‌های شناخته شده دنیا در صحرای لیبی حداکثر ۳۰۰ متر ارتفاع دارند اما در لوت ارتفاع برخی هرم‌ها گاه به ۴۸۰ متر هم می‌رسد)، ۴۰ مخروط آتش‌فشان کواترنر، پهنه‌های وسیع ماسه و ریگ با طیف رنگی قهوه‌یی روشن تا خاکستری و سیاه و پهنه‌های شتی مواج برخی از پدیده‌های این نمایشگاه بی‌نظیر هستند. این شهر کلوخی درفاصله ۴۰ کیلومتری شرق و شمال‌شرق شهداد قرار گرفته و طول متوسط آن ۱۴۵ کیلومتر، عرض متوسط آن ۸۰ کیلومتر و مساحت آن بیش از ۱۱ هزار کیلومترمربع است که از بزرگ‌ترین شهرهای دنیا، بزرگ‌تر است و از آن می‌توان به عنوان بزرگ‌ترین شهر بی‌جمعیت جهان نام برد.قدیمی‌ترها بر آن بودند که منطقه کلوت‌ها شهر ارواح است.
